Giełda papierów wartościowych jest zorganizowanym rynkiem, na którym odbywa się obrót instrumentami finansowymi. Najważniejszym z nich są akcje, czyli udziały w spółkach notowanych publicznie. Giełda nie ustala cen akcji samodzielnie. Ceny powstają w wyniku składanych zleceń kupna i sprzedaży.
W praktyce giełda jest systemem informatycznym, który kojarzy oferty inwestorów według określonych reguł. Obrót odbywa się w ściśle określonych godzinach i według jednolitych zasad dla wszystkich uczestników.
Czym jest akcja i co oznacza jej posiadanie
Akcja reprezentuje udział w kapitale spółki akcyjnej. Jej posiadacz ma prawo do części majątku spółki oraz do udziału w zyskach, jeśli spółka wypłaca dywidendę. Akcjonariusz nie odpowiada za zobowiązania spółki ponad wartość wniesionego kapitału.
Na giełdzie akcje są przedmiotem obrotu wtórnego. Oznacza to, że spółka nie otrzymuje pieniędzy z każdej transakcji. Środki trafiają do inwestorów, którzy sprzedają akcje innym uczestnikom rynku.
Sesja giełdowa i jej etapy
Obrót akcjami odbywa się w trakcie sesji giełdowej. Sesja jest podzielona na etapy, które regulują sposób składania i realizowania zleceń. Najważniejszym etapem jest faza notowań ciągłych, w której transakcje są zawierane na bieżąco.
Przed notowaniami ciągłymi odbywa się faza otwarcia. W tym czasie system zbiera zlecenia i ustala kurs otwarcia na podstawie największego możliwego wolumenu transakcji. Po zakończeniu sesji następuje faza zamknięcia, w której ustalany jest kurs zamknięcia.
Rodzaje zleceń giełdowych
Inwestorzy nie kupują i nie sprzedają akcji „bezpośrednio”. Składają zlecenia, które określają warunki transakcji. Najczęściej stosowane są zlecenia z limitem ceny oraz zlecenia bez limitu.
Zlecenie z limitem określa maksymalną cenę zakupu lub minimalną cenę sprzedaży. Zlecenie bez limitu jest realizowane po najlepszych dostępnych cenach, które oferuje rynek w danym momencie.
Jak powstaje kurs akcji
Kurs akcji nie jest wartością stałą. Zmienia się wraz z każdą zawartą transakcją. Cena wynika z relacji podaży i popytu. Jeśli więcej inwestorów chce kupić akcje niż je sprzedać, kurs rośnie. W odwrotnej sytuacji kurs spada.
Na poziomie technicznym kurs jest wynikiem kojarzenia zleceń kupna i sprzedaży o tych samych cenach. System giełdowy realizuje zlecenia według zasady priorytetu ceny, a następnie czasu złożenia zlecenia.
Płynność i jej znaczenie
Płynność określa, jak łatwo można kupić lub sprzedać akcje bez istotnego wpływu na ich cenę. Spółki o wysokiej płynności mają dużą liczbę zleceń po obu stronach rynku.
Niska płynność oznacza, że nawet niewielkie zlecenie może spowodować gwałtowną zmianę kursu. Z tego powodu płynność jest jednym z kluczowych parametrów przy ocenie ryzyka transakcyjnego.
Indeksy giełdowe jako miernik rynku
Indeks giełdowy jest statystycznym wskaźnikiem, który odzwierciedla zmiany cen wybranej grupy spółek. Indeksy nie są instrumentami finansowymi, lecz narzędziami analitycznymi.
Zmiana wartości indeksu pokazuje ogólny kierunek rynku lub danego segmentu. Wzrost indeksu oznacza, że średnia wartość spółek wchodzących w jego skład rośnie, a spadek wskazuje na odwrotny trend.
Rozliczenie transakcji giełdowych
Zawarcie transakcji na giełdzie nie oznacza natychmiastowego przeniesienia własności akcji. Rozliczenie następuje po określonym czasie, zwykle po dwóch dniach roboczych od zawarcia transakcji.
W tym czasie system rozliczeniowy przenosi prawa do akcji oraz środki pieniężne pomiędzy rachunkami uczestników rynku.
Rola giełdy w finansowaniu spółek
Choć obrót wtórny nie dostarcza spółkom kapitału bezpośrednio, giełda umożliwia pozyskanie finansowania w drodze emisji akcji. Spółka sprzedaje wtedy nowe akcje inwestorom w ramach oferty publicznej.
Notowanie na giełdzie zwiększa przejrzystość działalności spółki, ale jednocześnie nakłada obowiązki informacyjne i regulacyjne.
Giełda jako system, a nie miejsce
Współczesna giełda nie jest fizycznym parkietem, na którym spotykają się inwestorzy. Cały obrót odbywa się elektronicznie. Uczestnicy rynku mają dostęp do tych samych danych w tym samym czasie.
Działanie giełdy opiera się na jasno określonych zasadach technicznych i prawnych. Zrozumienie tych mechanizmów pozwala lepiej interpretować zmiany cen i strukturę rynku.
